Trang chủ
GIỚI THIỆU
VƯỜN QUỐC GIA BA VÌ
SẢN VẬT
NÔNG TRẠI & NÔNG HỘ
CHÙM ẢNH
SỰ KIỆN
TOUR ĐỒNG QUÊ
THÔNG TIN
Ý KIẾN CHO DIỄN ĐÀN
Ý KIẾN PHẢN HỒI
LIÊN KẾT

Ngày truy cập:
21 tháng 11, 2018
Số lượt truy cập
819497
 
 
 
 
Ý KIẾN CHO DIỄN ĐÀN
Vùng Văn Hóa Cổ Ba Vì (4-4-2011)

                             VÙNG VĂN HÓA CỔ BA VÌ

lịch sử - truyền thuyết và văn hóa

TS. Nguyễn Xuân Diện

(Viện Nghiên cứu Hán Nôm)

1. Dư địa chí của Nguyễn Trãi, cuốn địa chí đầu tiên của Việt Nam được viết trong niềm tự hào về non sông gấm vóc Đại Việt có chủ quyền, có văn hiến, có nhân dân anh hùng và sáng tạo, có đoạn: “Núi Tản Viên – Ba Vì là núi tổ của nước ta đó!”.

Người xưa quan niệm: Sơn bất tại cao, hữu tiên tắc danh. Thủy bất tại thâm, hữu long tắc linh (núi không cứ ở cao, có tiên thì nổi danh, nước chẳng cứ sâu, có rồng thì thiêng). Núi Ba Vì chưa phải là ngọn núi cao nhất, nhưng được coi là núi Thiêng, núi Tổ của nước Việt . Và dân gian có câu:

Nhất cao là núi Ba Vì

Thứ Ba Tam Đảo, thứ Nhì Độc Tôn.

Đền Và, xã Trung Hưng, thị xã Sơn Tây có đôi câu đối:

Chân hình đẩu tiễu hoành không lập

Hạo khí quang mang vạn cổ tồn

(Dáng hình sừng sững ngang trời rộng

Hạo khi mênh mang vạn thưở còn)

Hình núi Tản Viên được đúc vào Cửu Đỉnh ở Kinh đô Huế.

Có được tất cả điều ấy, vì núi Ba Vì Tản Viên là nơi ngự trị của Sơn Tinh- Tản Viên Sơn Thánh, vị thần đứng đầu trong Tứ Bẩt tử của Việt Nam. Đệ nhất Phúc thần Tản Viên Sơn Thánh là vị anh hùng khai sáng của dân tộc: dạy dân đắp núi, khơi ngòi, chống lụt, chống hạn, đào giếng, đánh cá, ca hát...Giáo sư Hoàng Thiếu Sơn ví Tản Viên với người dân Việt như là Olympeos của Hy Lạp. 

Trong Tứ Bất Tử, gồm các vị:

-         Tản Viên Sơn Thánh

-         Chử Đồng Tử

-         Thánh Gióng

-         Liễu Hạnh / hoặc Nguyễn Minh Không, hoặc Từ Đạo Hạnh.

thì Đệ Nhất Phúc Thần Tản Viên Sơn Thánh có sự tích và truyền thuyết phong phú nhất và được tôn vinh là anh hùng khai sáng, ảnh hưởng sâu rộng cả về mặt địa bàn lẫn chiều sâu tâm linh. Người chính là:

-         Vị thần khai sáng văn hóa

-         Anh hùng chống lũ lụt hạn hán

-         Anh hùng chống ngoại xâm

-         Vị thần liên minh các bộ tộc (quan hệ với Thục Phán)

Chính vì thế, trong bài Thiên Hưng trấn phú, Nguyễn Bá Thông đã viết:

        nh Non Tản chống trời trấn cõi Bắc

Nước Đà Giang gieo ngọc chảy về Đông

Hạo khí linh thiêng của Thần Tản Viên là một thế lực siêu nhiên, chống lại một thế lực siêu nhiên khác đến từ Phương Bắc là Cao Biền. Việc Thần Tản Viên chống lại Cao Biền, khiến Cao Biền phải bỏ chạy và chấp nhận sự thất bại còn được lưu truyền trong những truyền thuyết và đã được các nhà Nho Việt văn bản hóa bằng những thư tịch.

2. Vùng núi Ba Vì – Tản Viên Sơn là một vùng đất tối cổ trong quá trình hình thành quốc gia Đại Việt. Nơi đây là địa bàn cư trú của người Việt cổ (Việt – Mường) và sau đó là nơi định cư của Người Dao từ Phúc Kiến (TQ) tới.

Ba dân tộc Việt – Mường – Dao đã quần tụ sinh sống êm thuận trong suốt quá trình lịch sử và bổ sung cho nhau, ảnh hưởng lẫn nhau về mặt văn hóa. Đặc biệt nhất, Việt – Mường – Dao đã chung đúc và tô đậm thêm hình tượng Sơn Tinh Tản Viên Sơn thánh.

ư. Theo thống kê của TS Nguyễn Hữu Thức, quanh vùng núi Ba Vì và lân cận, có tới trên 300 di tích thờ Tản Viện Sơn Thánh cho thấy người dân Việt cổ đã sùng phụng Thần Tản Viên từ buổi bình minh lịch sử. Từ đó, hình thành nên một vùng văn hóa đặc sắc được kết tinh trong phong tục, lễ hội, kiến trúc, lối sống, ...của người dân.Xứ Đoài là vùng đất phía Bắc của tỉnh Hà Tây cũ, là nơi có địa thế nằm giữa hai dãy núi Tam Đảo và Tản Viên. Bị bao vây bởi sông Hồng và hai dãy núi nên đây là vùng đất tương đối biệt lập và khép kín, ít có giao lưu. Do tính chất địa lý, lịch sử đó nên nơi đây đã hình thành nên những làng mạc khép kín, do đó lưu giữ được tương đối toàn vẹn những nét văn hóa Việt cổ (Việt- Mường) và bảo tồn cảnh quan văn hóa xứ Đoài như đền chùa đình miếu và các nhà ở dân gian, cũng như các di sản văn hóa phi vật thể khác.Làng quê Việt ở Xứ Đoài là nơi cất giữ gia sản văn hóa của tổ tiên. Kiến trúc đình, chùa, miếu và các nhà ở dân gian là kết tinh sự hiểu biết của người xưa về môi trường, về kiến trúc và quan niệm về sự ở của tổ tiên chúng ta. Lũy tre xanh và cách bố trí dân cư theo hình xương cá hoặc bố trí dọc theo nguồn nước là cách tự vệ và sự tuân thuận theo tự nhiên, hòa hợp với thiên nhiên, lợi dụng thiên nhiên - một triết lý của người Việt.Mỗi một ngôi đình, đền, chùa này lại không đơn giản chỉ là một hiện vật bảo tàng, mà xung quanh đó, hàng ngày, hàng giờ vẫn diễn ra các sinh hoạt tâm linh, tôn giáo, tín ngưỡng của nhân dân. Vì vậy, nó chính là một bảo tàng sống động về văn hóa.Làng Việt chính là nơi cất giữ và bảo vệ văn hóa Việt, làm nên sức mạnh đề kháng của văn hóa Việt , tạo nên bản sắc và bản lĩnh Việt .

Kết luận:

-         Vùng núi Ba Vì không những là nơi lưu trữ các giá trị về địa mao, địa chất, về hệ động thực vật phong phú đa dang và quý hiếm, mà còn là một là một vùng văn hóa cổ đặc sắc của Việt

-         Việc bảo vệ gìn giữ các giá trị văn hóa và tự nhiên của vùng núi Ba Vì càng đặt ra cấp thiết hơn bao giờ hết, khi những lợi ích kinh tế được các nhà hoạch định và quản lý coi trọng và bỏ mặc các giá trị về môi sinh và văn hóa một cách thiếu hiểu biết

-         Các nhà khoa học các ngành cần tập trung nghiên cứu sâu và chuyên ngành, liên ngành về vùng văn hóa cổ Ba Vì, để tôn vinh một vùng đất thiêng của dân tộc

 

 

 

 

 

 

 

Hà Nội tháng 3 năm 2011.

 

 

 

 

 

 

 

Nguyễn Xuân Diện

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Các tin khác
 
SẢN PHẨM TIÊU BIỂU

***Tin mới nhập***
TÌM KIẾM THÔNG TIN
 
 
Viện khoa học và công nghệ Việt Nam Hội thông tin khoa học kỹ thuật Hà Nội
Chịu trách nhiệm nội dung: TS Ngô Kiều Oanh
Chương trình thông tin quy hoạch vùng và tài nguyên môi trường
Số điện thoại (04)37562971 (04)38225398 - Email:
sanvatbavi@gmail.com
Trang Web hoạt động từ ngày 20/10/2008-Đơn vị tài trợ Công ty ATC Việt Nam